Nieuwe influenza A (H1N1) - Mexicaanse griep

In het voorjaar van 2009 ontstond een uitbraak van griep met een nieuw type menselijk griepvirus. Het bleek te gaan om influenza A, type H1N1. De ziekte trad voor het eerst op in Mexico. Aanvankelijk werd de ziekte varkensgriep en later Mexicaanse griep genoemd. De griep groeide uit tot wereldwijde griepgolf: een pandemie. Gelukkig bleek het te gaan om een vrij milde vorm van griep. In januari 2010 was de epidemie voorbij.

Griep (influenza) is een over de hele wereld voorkomende infectieziekte, veroorzaakt door een virus. Bij mensen veroorzaken deze influenzavirussen de ‘klassieke’ griep, met koorts, keelpijn, spierpijn, hoofdpijn en hoesten als meest voorkomende verschijnselen. Maar ook dieren kunnen griep krijgen. Bekende voorbeelden zijn vogelgriep en varkensgriep. Deze ziekten komen al vele jaren onder het vee voor. Vaak veroorzaken ze bij dieren milde griepverschijnselen, maar soms zijn er ernstigere varianten, die leiden tot sterfte.
Er zijn veel verschillende soorten griepvirussen, onderverdeeld in type A, B of C. Type A komt het meest voor. Elk type is weer onderverdeeld in subtypen, aangeduid met de letters H en N en een cijfer, bijvoorbeeld: H1N1. Meestal beperkt één type virus zich tot één diersoort, maar er zijn uitzonderingen. Zo worden vogelgriepvirussen regelmatig bij varkens aangetroffen. Ook zijn er gevallen beschreven van menselijke besmettingen met het vogelgriepvirus.




Het griepvirus is een ‘slim’ virus dat zich steeds aan veranderende omstandigheden aanpast. Het griepvirus dat zich in het voorjaar van 2009 in Mexico voordeed, bevatte eigenschappen van varkens-, vogel- en menselijke griepvirussen en bleek in staat mensen ziek te maken. Het kreeg de naam nieuwe influenza A (H1N1).

Nieuwe influenza veroorzaakt bij mensen dezelfde verschijnselen als gewone griep, dus koorts, keelpijn, spierpijn, hoofdpijn en hoesten. Ook diarree en overgeven kunnen optreden. In de meeste gevallen geneest de griep vanzelf. Voor zwangeren, mensen boven de zestig en kinderen onder de 2 jaar is het verstandig de huisarts te waarschuwen. Dit gaat ook op voor mensen met diabetes, een aandoening van hart, longen of nieren of een verzwakte weerstand. Ook wanneer u steeds zieker of kortademig wordt of kort geleden in de tropen bent geweest kunt u beter de huisarts bellen. De volgende voorzorgsmaatregelen kunnen helpen om de kans dat u ziek wordt tijdens een griepperiode te verkleinen.

• Vermijd contact met zieke mensen.
• Houd een papieren zakdoek voor uw mond als u hoest of niest en gooi deze daarna weg.
• Was vaak uw handen, óók na hoesten, niezen of snuiten of gebruik een handgel met alcohol.
• Vermijd zo mogelijk openbare plaatsen zoals musea, theater, bioscopen, sportwedstrijden, drukke restaurants en openbaar vervoer.

Nieuwe influenza A veroorzaakt een griepbeeld dat vergelijkbaar is met de normale seizoensgriep die zich iedere winter voordoet.
Er zijn antivirale geneesmiddelen, zoals oseltamivir (Tamiflu) en zanamivir (Relenza), die de ernst van de verschijnselen enigszins kunnen verminderen. Het nieuwe H1N1 griepvirus kan ook met deze middelen behandeld worden. In Nederland is een grote voorraad Tamiflu aanwezig. Het middel kan worden voorgeschreven aan mensen met griep die tot een van de risicogroepen behoren. Dit zijn mensen met diabetes, hart-, long- of nierziekten, verzwakte weerstand, leeftijd boven de 60 of zwangeren in de laatste drie maanden van de zwangerschap. Complicaties van griep, zoals een bacteriële longontsteking, kunnen met antibiotica behandeld worden.

Gebruikelijke hygiënische maatregelen, zoals regelmatig handen wassen met water en zeep en het gebruik van papieren zakdoekjes kunnen helpen om de verspreiding van het griepvirus enigszins tegen te gaan. Ook scholen en bedrijven kunnen het nodige doen om een griepgolf in te dammen. Deze maatregelen kunnen de verspreiding echter nooit helemaal voorkomen. Het heeft geen zin om uit voorzorg virusremmers (zoals Tamiflu) in te nemen. Hierdoor neemt juist de kans toe dat het virus ongevoelig (resistent) voor deze middelen wordt.

Omdat de nieuwe influenza A in 2009 plotseling kwam opzetten was het in dat jaar nodig om twee vaccinatierondes te houden: een keer tegen de normale seizoensgriep en een keer tegen de nieuwe griep. Ook werden er meer mensen dan normaal gevaccineerd.

Het vaccin voor het griepseizoen 2010/2011 is ook werkzaam tegen de nieuwe influenza. In de meeste gevallen biedt één prik voldoende bescherming.

Mensen met een medisch risico en 60-plussers komen voor vaccinatie in aanmerking.

Het nieuwe influenza A (H1N1) griepvirus verspreidde zich vanuit Mexico in snel tempo over de hele wereld. Dit wordt een pandemie genoemd. Omdat het om een nieuwe type virus ging had nog niemand antistoffen tegen het virus en kon in principe de hele bevolking ziek worden. Gelukkig viel dat achteraf enorm mee. In het verleden hebben grieppandemieën grote veel slachtoffers gemaakt. Berucht is de Spaanse griep van 1918.

Hoe ernstig een grieppandemie zal verlopen, hangt af van de volgende factoren:

• Hoe besmettelijk is het virus? Met andere woorden, hoe makkelijk kan het van mens op mens worden overgedragen.
• Hoe ‘nieuw’ is het virus? Tegen een nieuw virus heeft nog niemand antistoffen. Iedereen kan er ziek van worden. Maar het kan ook zijn dat eerdere griepvaccinaties of het doormaken van griep toch gedeeltelijke bescherming bieden.
• Welke wijzigingen (mutaties) ondergaat het virus in de loop van de tijd? Hierdoor veranderen de eigenschappen van het virus.
• Hoe ernstig is het ziektebeeld? Sommige griepvormen verlopen veel ernstiger dan andere. De nieuwe griep van 2009 veroorzaakte een niet al te ernstig ziektebeeld.
• Hoe snel is er een vaccin beschikbaar? Het ontwikkelen en produceren van een vaccin in voldoende hoeveelheden kost meestal minimaal een half jaar.

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en de landelijke gezondheidsdiensten doen voortdurend onderzoek naar de griepvirussen.

Speciale website van de overheid over de grieppandemie

Antwoorden op veelgestelde vragen over nieuwe influenza H1N1 van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM).

Reisadvies van het ministerie van buitenlandse zaken.

Dossier (Engels) van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO).

Met dank aan Mieke Croughs, arts reizigerszorg, GGD Hart voor Brabant.

Bij het schrijven van dit artikel is ook gebruik gemaakt van voorlichtingsmateriaal van het RIVM.